Yaşlı Bakım ve Destek Hizmetleri

Türkiye’de Yaşlı Bakım ve Destek Hizmetleri Modelleri

Türkiye’de yaşlılara sunulan bakım ve destek hizmetleri Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından düzenlenir. ASPB tarafından düzenlenen hizmetler beş başlık altında toplanır. Bunlar huzurevleri, yaşlı bakımevleri, güçsüzler yurdu, yaşlı dayanışma merkezleri ve evde bakım hizmetleridir.

1.Huzurevleri

Türkiye’de yaşlı bakımı alanında en eski ve en yaygın kurum huzurevleridir. Huzurevlerinin kuruluş, işleyiş ve denetimi ile ilgili usuller 2828 sayılı kanun uyarınca yerine getirilmektedir.

Ülkemizde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı(ASPB) Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü(EYHGM) , diğer bakanlıklar, belediyeler, dernek ve vakıflar, özel huzurevleri ve azınlıklara ve şahıslarla ait huzurevleri yaşlılara hizmet vermektedir. 2828 sayılı kanunun Huzurevleri ile Huzurevi ve Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri (H-HYBRM) Yönetmeliği’nin 53. maddesinde huzurevlerine kabul edilecek yaşlılar için aranan nitelikler şu şekilde belirtilmektedir: Altmış yaş ve üzeri yaşlarda olmak, kendi gereksinimlerini karşılamasını engelleyici bir rahatsızlığı bulunmamak, yeme, içme, banyo, tuvalet ve bunun gibi günlük yaşam etkinliklerini bağımsız yapabilecek durumda olmak, ruh sağlığı yerinde olmak, uyuşturucu madde ya da alkol bağımlısı olmamak, sosyal veya ekonomik yoksunluk içinde bulunduğu sosyal inceleme raporu ile saptanmış olmak.

İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyük şehirlerimizde huzurevlerine olan talep genellikle fazladır. İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük şehirlerde huzurevi sayısı fazla olmasına rağmen huzurevinde kalabilmek için sıra bekleyen yaşlı birey sayısı oldukça fazladır. Doğu bölgesindeki illerimize bakıldığında ise buralarda bulunan huzurevi sayısı oldukça fazladır bu duruma sebebiyet veren faktör ise doğu bölgesindeki illerimizin sosyolojik yapısının batı illerimize ve büyük şehirlerimize göre daha geleneksel olmasıdır. Doğu bölgesindeki geleneksel algı yaşlı kişiye kurumda bakılmasını yaşlı kişiye yapılan bir hakaret ve saygısızlık olarak algıladığından yaşlı bireyleri kuruma göndermeyi doğru bulmaz ancak bu algı yanlıştır. Yaşlı bireylerin bakımlarının kurumda sağlanması yaşlı bireylerin sürekli olarak sağlık hizmetlerinden faydalanmasına, sosyal hayattan kopmamasına ve kendilerine emeklilik dönemine uygun yeni bir çevre edinmesine olanak sağlar.

Tablo1.Türkiye’de; ASP EYHGM’ ne Bağlı Huzurevlerinin Sayıları Kapasiteleri ve Doluluk oranları;

TÜRÜ SAYI KAPASİTE DOLULUK
Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğüne Bağlı Huzurevleri   124   12.647   11.688
Diğer Bakanlıklara Bağlı Huzurevleri   2   566   566
Belediyelere Ait Huzurevleri   21   2.055   1.439
Dernek ve Vakıflara Ait Huzurevleri   27   2.308   1.616
Azınlıklara Ait Huzurevleri   7   920   644
Özel Huzurevleri   151   7.612   5.328
TOPLAM 332 26.135 21.281

2.Yaşlı Bakım Evleri

Huzurevleri aktif yaşlılara, bakımevleri ise yardıma muhtaç yaşlılara yönelik olan kurumlardır. Bakımevlerinde günlük yaşam aktivitelerini yardım alarak gerçekleştirebilen altmış yaş üstü bireylere bakım hizmeti sunulur. Bireylerin kuruma kabul edilebilmesi için bedensel ve zihinsel gerilemesi nedeniyle süreli ya da sürekli olarak özel ilgiye, desteğe, korunmaya ve rehabilitasyon görmeye ihtiyacı bulunmalıdır. Kuruma diğer kabul şartları arasında bireylerin ruh sağlığın yerinde olması, bulaşıcı bir hastalığının olmaması, uyuşturucu madde ya da alkol gibi bağımlılık yapıcı madde kullanması gerekmektedir. ASPB- EYHGM(28.10.2014) verilerine göre bireyin sosyal ve/veya ekonomik yoksunluk içinde bulunduğu sosyal inceleme raporu ile saptanmış olmalıdır.

3.Güçsüzler Yurdu

Türkiye’de bulunan en eski güçsüzler yurdu İstanbul’un Okmeydanı ilçesinde bulunan Darülaceze’dir. Darülaceze’nin temel işlevi koruma işlevidir ve bu kuruluşa kabulde yaş kriterinden önce güçsüzlük derecesi ölçüt olarak alınmaktadır. Kurumda daha çok kimsesiz ve yoksul kişilere hizmet sunulmaktadır.

Darülaceze’nin kuruluş sürecinin başlangıcı 1877 Osmanlı-Rus Savaşı’na kadar dayanmaktadır. Bu savaşın ardından, göçler başlamış 1877-79 arasında İstanbul’a dört yüz bine yakın göçmen gelmiştir. Sokaklarda evsiz, barksız, hasta, kimsesiz çocuk ve dilenciler artmıştır. İstanbul’daki dilencileri, sokaklarda başıboş gezen kimsesiz çocukları, cami avlusunda yatan kimsesiz muhtaçları bir araya toplayıp ıslah ederek sanat sahibi yapmak, kimsesizlerin son ömürlerini huzur içinde yaşamalarını sağlamak maksadıyla zamanın Padişahı II. Abdülhamid Han, bir Darülaceze kurulmasını ferman ile emir buyurmuştur. Bu ferman sonrası oluşturulan komisyonun tetkikleri neticesinde, Darülaceze’nin Okmeydanı’nda kurulmasının muvafık olacağı ve inşaatının 72.000 altın liraya çıkabileceğini padişaha arz etmişlerdir. Bunun üzerine Darülaceze’nin Okmeydanı’nda inşasına başlanması Padişahın 25 Mart 1306 (6 Nisan 1890) tarihli fermanı ile emir buyrulmuş ve bu ferman 30 Mart 1306 (11 Nisan 1890) tarihli Resmî Tebliğ ile yayımlanarak yürürlüğe girmiştir .

Sultan Abdülhamid Han, Darülaceze’nin kuruluş masraflarını karşılamak üzere 7.000 altın lira kıymetindeki eşyasını hediye etmiş, 10.000 altın lira da nakit olarak bağışlamıştır. Ayrıca yardım kampanyası düzenlenmiş, geniş bir katılım sağlanmış ve toplanan teberrularla 50.000 altın lira toplanmıştır. Böylelikle temin edilen inşaat parası ile 6 Ekim 1892 tarihinde 21 koyun kesilerek Darülaceze’nin temeli atılmış ve Sultan Abdülhamid Han’ın cülusunun sene-i devriyesi olan 19 Ağustos 1895 tarihinde binaların inşaatı tamamlanarak fotoğraflardan oluşan iki albümle birlikte anahtarları Sultan Abdülhamid Han’a teslim edilmiştir. Darülaceze’nin resmî açılışı 31 Ocak 1896 tarihinde yapılmıştır .

1895 yılında Sultan II. Abdülhamid Han tarafından kurulan, kurulduğu günden bu yana 29.000’i çocuk olmak üzere toplam 72.000 kişiye Şefkat Yuvası olan Darülaceze; din, dil, ırk, sınıf ve cinsiyet farkı gözetmeksizin bakıma muhtaç, yaşlı, engelli insanlara, sokağa terk edilmiş kimsesiz yavrulara hizmet vermektedir.

Şu an Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’na bağlı olarak hizmet veren Darülaceze’de barınan sakinlerin tüm giyinme, barınma, gıda, sağlık ve bakım ihtiyaçları kurum tarafından karşılanmakta, hizmet 24 saat aralıksız devam etmektedir. Sakinlerin muayene ve tedavi hizmetleri, koruyucu sağlık hizmetleriyle acil veya kronik rahatsızlıklar tedavi edilmeye çalışılmakta, ileri tetkik ve tedavi gerektiren durumlarda hastanelerle bağlantı kurularak her türlü tıbbi tedavileri yapılmaktadır. Rehabilitasyon merkezi ile de psikologlar ve gönüllüler eşliğinde atölye çalışmaları yapan sakinlerimizin sosyal yaşantıya adaptasyonları ve motivasyonları sağlanmaktadır.

4.Yaşlı Dayanışma Merkezleri (Yaşlı Hizmet Merkezleri)

Türkiye’de Ankara, İzmir ve Çanakkale’de hizmet veren toplam beş tane dayanışma merkezi vardı ancak Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bağlı bulunan yaşlı dayanışma merkezleri daha sonradan kapatılarak yerlerine yaşlı hizmet merkezleri açılmıştır. Yaşlı hizmet merkezleri 08.01.2019 tarihinde hizmet sunumuna başlamışlardır.

2828 sayılı Kanun’un gereği açılan bu merkezlerde; yaşlı kişilerin bir araya gelerek ortak ilgilerini, sorunlarını paylaşabilmelerine, sorunlarına çözüm aramalarına, zamanı aktif şekilde geçirebilmelerine, yalnızlık duygusundan kurtulmalarına ve gerektiğinde destek hizmeti almalarına olanak sağlanmaktadır. Bu merkezler üyelik esasına göre hizmet vermekte olup bu merkezlere üye 1076 kişi bulunmaktadır.

5.Evde Bakım

Günümüzde kurum bakım modelleri gitgide yerini evde bakım modeline bırakmaktadır. Kurum bakımının pahalı olması ve yaşlı bireyi toplumsal hayattan uzaklaştırması gibi etkenler yaşlı bireylerin destek hizmetlerinin ve bakımlarının evde sağlanmasına zemin hazırlamaktadır. Bu etkenlerden hareketle Avrupa ve Amerika yaşlı bakımı alanında bazı yenilikçi adımlar atmışlardır. Yenilikçi adımlarla hedeflenen nokta yaşlı bireyin çevresiyle olan ilişkisini kuvvetlendirmek ve destelemek, kendi yaşamını bağımsızca sürdürebilmek, sosyal işlevselliğini sürdürmek, isteklerini ve beklentilerini karşılamak ve aynı anda devletin kurum bakımı alanındaki maliyetlerini azaltmaktır. Bu hedefler doğrultusunda evde bakım hizmeti modeli Avrupa ve Amerika’da benimsenmiş ve hızlıca yaygınlaşmıştır.

Türkiye’de yaşlıların evde bakımı ile ilgili ilk proje 1993 yılı sonunda uygulanmıştır fakat etkin sonuç alınamadığı için sürdürülememiştir. Evde bakım alanında ikinci proje ise 1994 yılında, Ankara Büyükşehir Belediyesi bünyesinde yapılan “Evde Bakım Projesi” olmuştur. Proje kapsamında merkeze üye olan yaşlı bireylere ev tamiratı, su tesisatı, elektrik, boya, temizlik hizmetleri vb. sağlanmaktadır. Bu hizmetlerin yanında merkeze başvuran yaşlılara “öncelikli hizmet kartı” çıkarılmıştır. Öncelikli hizmet kartı sayesinde yaşlı bireyler belediye birimlerinde sıra beklemeden hizmet alabilmektedir. Projede üç adet doktor, üç adet sosyal hizmet uzmanı, iki adet hemşire, bir adet psikolog ve gerektiğinde ara personeller yer almaktadır. Günümüzde bu proje ekibine gerontologların da dâhil olması öngörülmektedir.

Gerontolog ve Sosyal Hizmet Uzmanı Ecem BİLGEN

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s