Düşme Riski, Hastalıklar

Düşme Riski

En büyük halk sağlığı sorunları arasında tıbbi ve ekonomik sonuçları yüzünden yaşlı bireylerin düşmeleri karşımıza çıkmaktadır. Düşmeye bağlı olarak en yüksek ölüm ve yeti kaybı yaşlı popülasyonda bildirilmektedir. Her yıl 65 yaş üzeri üç kişiden biri düşmekte, bu oran 80 yaş üstünde %50’yi bulmaktadır. Düşmeler ciddi sakatlıklara yol açabilir, hareket yeteneğini azaltabilir, başkalarına bağımlı kılabilir hatta ölümlere yol açabilir.

Yaşlanma ile birlikte yürüyüş de değişir. Yaşlı erkek geniş adımlı, yaşlı kadın ise dar adımlı, paytak veya badi olarak tanımlanan yürüyüş tipini benimser. Yaşlıların %15’inden fazlasında anlamlı yürüme bozukluğu bulunmaktadır ve %25’inden fazlasında baston, yürüteç gibi bir yardımcı cihaza gereksinim vardır. Ayrıca kaygan zemin, uygunsuz ışıklandırma, trabzan olmaması gibi çevresel faktörler de düşmelerin %33 ile %50 sinden sorumludur. Ev içi düşmeler daha çok banyoda, yatak odasında ve mutfakta, ev dışı düşmeler ise daha çok basamak ve kaldırım kenarlarında olmaktadır. Yaşlılarda düşmelerin genellikle birden fazla sebebi vardır ve %70’i yaralanma ile sonuçlanır. En sık görülen sorun kalça ve önkol kırıklarıdır. Kalça kırıklarının %90’ı düşmeler sonucu oluşmaktadır.

Düşen yaşlıların çoğu tekrar düşmekten korktuğu için hareketlerini kısıtlamaktadır. Hareketlerin kısıtlanması, kas gücünün kaybedilmesine ve daha fazla düşme riskine neden olmaktadır. Maalesef çoğu yaşlı düşmeye neden olan risk faktörlerini ve korunma yollarını bilmemektedir.

Yaşlılarda düşmeye neden olan faktörler içsel faktörler ve dışsal faktörler olmak üzere ikiye ayrılır. İçsel faktörler kişinin kendisinden kaynaklanan nedenlerken dışsal faktörler kişiden bağımsız olan faktörlerdir.

Tablo1. Yaşlılarda düşmeye neden olan dışsal faktörler

Dışsal Faktörler Güvenli olmayan faktörler Uygunsuz ayakkabı seçimi Pürüzlü veya engebeli kaldırımlar Aydınlatmanın yetersiz olduğu ortamlar

Tablo2.Yaşlılarda düşmeye zemin hazırlayan fizyolojik değişiklikler (http://www.turkgeriatri.org/halksagligi?id=8)

Görme Sorunları İşitme-Denge Sorunları Sinir Sistemi Sorunları
Görme keskinliğinde azalma Karanlığa uyumda azalma Göz kamaşması Kontrast duyarlılığında azalma Konuşma ayrımında bozulma Ses tonu eşiğinde bozulma Vestibuler sistemde –Dengede bozulma Reaksiyon süresinde yavaşlama Pozisyon duyusunda bozulma Postürde bozulma Yaşlı yürüyüşünün ortaya çıkması

Tablo 3. Yaşlılarda düşmeye neden olan hastalıklar ve ilaçlar(http://www.turkgeriatri.org/halksagligi?id=8)

Sinir Sistemi Hastalıkları Beyin damar hastalıkları Parkinson Omurilik hastalıkları Nöbetler Beyincik hastalıkları Kol ve bacak sinirlerini tutan  (nöropati) hastalıklar Demans Deliryum
Kalp ve Damar Sistemi Hastalıkları Kalp kirizi (miyokard enfarktüsü) Hipotansiyon (Tansiyon düşmesi) Aritmi (Kalpte ritm bozukluğu)
Mide Barsak Sistemi Hastalıkları Kanama Diyare (ishal) Dışkılama sorunlarına bağlı bayılma Aşırı yemek sonrası bayılma
Üreme Sistemi İle İlgili Hastalıklar İdrar kaçırma Gece sık idrara çıkma
Endokrin Sistem Hastalıkları Tiroid bezinin az çalışması Kan şekerinin düşmesi Kansızlık Potasyum azlığı Vücutta sıvı kaybı Sodyum azlığı
Psikolojik Hastalıklar Depresyon Kaygı düzeyinde artış (anksiyete)
Kas-İskelet Sistemi Hastalıkları Artrit Adalelerde güçsüzlük
İlaçlar Benzodiazepinler Fenotiyazinler Trisiklik antidepresanlar Bazı antihipertansifler Diüretikler Narkotikler

Düşmeye bağlı olarak gelişen komplikasyonlar:

  • Yaralanmalar, ağrılı yumuşak doku yaralanmaları, kalça, femur (bacak) , humerus (kol) , el bileği ve kaburga kırıkları, beyin zarı altına kanama
  • Hastaneye yatma gereksinimi doğar ve uzun süre yatmaya bağlı komplikasyonlar ortaya çıkar,
  • Yeti kaybı (Fiziksel yaralanmaya bağlı hareket kaybı, Korku ve güvensizliğe bağlı hareket kaybı )
  • Bakımevine sevk edilme riski
  • Ölüm

Yaşlı Bireylerde Düşmeyi Önlemek İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • Düzenli egzersiz yapmak düşmeyi önlemek için en önemli faktördür. Haftanın en az 3 günü 30-60 dakika egzersiz yapmak yaşlı bireyleri zinde tutarak kas gücünü arttırır ve dengelerini korumalarına yardımcı olur. Yaşlı bireyler için 30 dakikada 2-2.5 km yürüme, 20 dakika yüzme, 35-40 dakika bahçe işleri yapmak en iyi egzersiz tipleridir fakat egzersizlere başlamadan önce kişilerin mutlaka hekimlerine danışması kardiyoloji, görme, işitme ve denge kontrollerini yaptırmaları gerekmektedir. Dengeyi güçlendiren yoga, pilates ve tai-chi gibi grup egzersizlerinin de düşmeyi önlemede olumlu etkileri vardır.
  • Yaşlı popülasyonda uygun ayakkabı seçimi düşme riskini azaltır. Yaşlı bireylerin yüksek topuklu ve yumuşak tabanlı ayakkabılar yerine kaymayan, sert tabanlı ve ayak bileğini kavrayan ergonomik ayakkabıları tercih etmesi gerekmektedir.
  • Yaşlı bireylerin düşme riskinin en aza indirgenmesi için ‘Yaşlı Dostu Ev’ kavramına uygun olarak düzenlenmiş güvenli ev ortamı oluşturulması gerekmektedir.
  • Yaşlı bireylerin evlerinde mümkünse tuvalet kenarına oturup kalkarken destek alabilecekleri tutamaçlar eklenmelidir.
  • Banyoda küvet yaşlı bireyler açısından güvenli olmadığından duşa kabin tercih edilmelidir.
  • Eğer merdiven varsa yeterli derecede ışıklandırılmalı ve tutamakları tek taraflı ise iki taraflı olacak şekilde dizayn edilmelidir.
  • Mobilyaların yürüme alanlarına engel olmayacak şekilde düzenlenmesi, dengesiz ve kırık mobilyaların kaldırılması veya tamir edilmelidir.
  • Evin zemininde kayan halı veya kilimlerin yere sabitlenmesi gerekmektedir.
  • Odaların ve koridorların yeterince aydınlatılması ve karanlıkta kolayca seçilebilecek fosforlu elektrik düğmelerinin tercih edilmesi gerekir.
  • Banyo zeminleri ıslak bırakılmamalı ve duş kabini zemini kaymayan materyallerle kaplamalıdır.
  • Çoklu ilaç kullanımı düşme riskini arttırır. Bazı ilaçlar yan etki olarak sersemlik veya baş dönmesine bazıları da birbirini etkileyerek yan etkilerin çıkmasına ve düşme riskine neden olmaktadır. Çoklu ilaç kullanımına bağlı olarak meydana gelen düşme riskinin engellenmesi için yaşlı bireylerin her 6 ayda bir ilaçlarını doktoruyla gözden geçirmesi ve ilaçların yan etkilerini bilmesi mümkün olduğunca çoklu ilaç kullanmaması gerekmektedir. Çoklu ilaç kullanmak zorunda kalan yaşlı bireylerin ise doktorunun uygun gördüğü yürümeye yardımcı cihazları(baston, yürüteç, kol değneği gibi) kullanması gerekmektedir.

Gerontolog ve Sosyal Hizmet Uzmanı Ecem BİLGEN

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s