Yaşlı Bakım ve Destek Hizmetleri

Dünya’da Yaşlı Bakım ve Destek Hizmetleri Modelleri

BM Genel Kurulu 1982’de Viyana’da ilk kez ‘Dünya Yaşlanma Asamblesi’ düzenlemiştir. ‘Dünya Yaşlanma Asamblesi’nde yaşlanma sürecinin yapısı, özellikleri ve yaşlılık döneminin sorunları ele alınmıştır. Asamblede ‘bağımsızlık, katılım, bakım, kendini gerçekleştirme, itibar’ başlıkları işlenmiş ve bu başlıklar altında sıralanan ilkeler tüm dünya için yaşlanma olgusunda düşünce ve planlama sürecine yol gösterici olmuştur. 1999 Uluslararası Yaşlılar Yılı çalışmalarında yaşlanma konusunun tüm sektörlere dâhil edilmesi, yaşamın tüm aşamalarında olanakların artırılması, sorunun dünya çapında fark edilmesi, araştırma ve politik eylemlerin artırılması sağlanmıştır.

2. Dünya Asamblesi ise yirmi yıl sonra gerçekleştirilmiş olup bu yirmi yılda yaşlanma olgusu küresel olarak ele alınmaya çalışılmış olup yaşlanma olgusu dünya çapında kalkınma sürecine dâhil edilmeye çalışılmıştır. Kalkınma sürecinin gerçekleşebilmesi için yaşlanmayla ilişkili politakaların ve asamblede belirlenen ilkelerin toplumu bütüncül olarak ele alan bir bakış açısına sahip olması gerektiği ifade edilmiştir. 

1.Yaşlı Bakımevi (Nursing Home)

Yatılı hizmet sunan kurumlardır. Öz bakım ve günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirmekte zorluk çeken veya yerine getiremeyen yaşlı bireylere yirmi dört saat ilkesine bağlı olarak fiziksel destek ve küçük çaplı tıbbi bakım hizmeti verirler. Bu kurumlar hizmet bakımından değerlendirildiğinde huzurevi ile hastane arasında bir yere sahiptir. Yirmi dört saat ilkesine göre hizmet verdiği için sayı bakımından fazlaca sağlık personeli ve yardımcı hizmet elemanının istihdam edildiği kurumlardır.

2.Güçsüzler Yurdu (Subsidized Housing)

Sosyal güvencesi olmayan, bakacak kimsesi ve gidecek yeri olmayan bireylere hizmet veren kurumlardır. Bu kurumdan faydalanabilmek için bireyin altmış beş yaş üzerinde olması şartı yoktur ve diğer yaş gruplarından sosyal güvencesi olmayan, bakacak kimsesi ve gidecek yeri olmayan herkes faydalanabilir. Her yaş grubundan kişilere faydalanabilme imkânı sunulduğundan dolayı bu kurumlar kapasite üstü çalışıp, asgari düzeyde hizmet verirler.

Yapılan araştırmalara göre yetersiz beslenme ve istismar gibi olaylar diğer kurumlara oranlara bu kurumlarda daha fazla saptanmaktadır çünkü bu kurumlar kapasite üstünde çalışırlar ve iş yoğunluğu her zaman diğer kurumlara göre daha fazladır.

3.Huzurevi (Senior House)

Batı literatüründe, uzun dönemli kurum bakımı hizmetinin verildiği yer olan huzurevi için farklı terimler kullanılmaktadır. Genelde İngilizce, “old age home” ya da “elderly home” olarak nitelendirilen huzurevi “residential home” veya “senior house” olarak da adlandırılmaktadır. 

Huzurevleri yatılı olan kurumlardır. Yaşı veya güçsüzlüğü nedeniyle tek başına kalamayan ve gidecek yeri veya bakacak kimsesi olmayan yaşlı bireylere hizmet verilir. Huzurevleri yeme, içme, barınma gibi temel ihtiyaçların yanında her türlü sağlık hizmetini ve sosyal yaşam hizmetini de kurumda kalan bireyler için sağlarlar. Birinci tür huzurevi tanımın da yaşlılardan zihinsel ve fiziksel etkinlikten çok pasiflik; kişisel tercih ve kendini ifadeye etmeye izin vermeden çok kurallara uyma beklenir(2). Kurumda kalan yaşlı birey sayısı çok olduğundan dolayı bireylerin isteklerine tek tek cevap verilmesi ve beklentilerinin karşılanması zordur. Bu nedenle İsveç, Norveç ve diğer İskandinav ülkeleri ile Hollanda gibi Avrupa ülkelerinde huzurevi yapımı azalmış bunun yerine evde bakım, gündüzlü bakım hizmetleri yaygınlaşmaya başlamıştır. 

4.Sokakta Yaşayan Yaşlılara Yardım Evi

Yaşlılık dönemine kadar sokakta yaşamayı benimsemiş, insanlarla birlikte yaşamaya adaptasyon sürecinde başarılı olamayan uzun süreli bakımı reddeden yaşlı bireylere hizmet sunan kurumdur. Evi olmayan, sokakta yaşamını sürdüren yaşlı bireyler olumsuz hava şartlarında veya herhangi bir zamanda ihtiyaç halinde kurumda kalabilirler. Bu kurumda barınma, yemek, bedensel bakım vb. ihtiyaçlarını karşılayabilirler.

5.Korumalı Meskenler(Sheltered Housing)

Yaşlı bireylerin denetleyen bir yönetici bulunan, aynı çatı altında yalnız veya iki kişilik dairelerde barınma sağlayabilecekleri konutlardır. Bu konutlarda hayatını yalnız ve bağımsız bir şekilde sürdürebilen yaşlı bireyler kalmaktadır. Yaşlı bireylerin herhangi bir sağlık sorunu bakım ve tedavi gerektiriyorsa korumalı meskende kalamamaktadır. Yaşlı bireyler hem kendi kendini idare etmek ve bağımsız yaşamak ister hem de günlük işlerde zorlanmaktan ve yalnız ölmekten korkarlar. Özellikle metropollerde komşuluk ilişkisinin oldukça zayıf olduğu bilinmektedir. Bu sebeple günler sonra evlerinde ölü bulunan tek başına yaşayan yaşlı bireylere rastlanmaktadır. Dolayısıyla korumalı meskenler tercih eden yaşlı bireyler için iyi bir bakım hizmetidir.

6.Yaşlı Köyleri(Retirement Home)

Yaşlı köyleri yaşlı bireylerin çalışma yaşamı ve daha sonrasında emeklilik yaşantısında kuşaklararası ilişkilerde problem yaşaması sebebiyle kendi akranlarıyla bir arada yaşama isteği, şehrin karmaşasından uzak olma isteği, sınırları olan ve korumalı bir çevrede yaşamını sürdürebilme isteğini karşılayan küçük köylerdir. Bu köylerin yaşlı bireylerin kendi yaş grubu ile bir arada olmasını sağlaması sosyal yönden yaşam aktivitelerini de pozitif şekilde etkiler.

7.Gündüzlü Bakım ve Destek Hizmetleri

Tek başına veya çocuklarıyla birlikte yaşayan ancak gündüz saatlerinde kendisiyle ilgilenecek birisi olmayan yaşlı bireyler için gündüz saatlerinde hizmet sağlayan kurumdur. Bu kurumda öğle yemeği, kişisel bakım, tıbbi takip, sosyal aktivite, gezi, fiziksel terapi, rehabilitasyon gibi hizmetler sağlanmaktadır. Bu hizmetler sayesinde yaşlı birey ile toplum arasındaki bağ güçlenir. Dolayısıyla yaşlı bireylerin özsaygısı ve mutlak iyilik hali artar.

8.Evde Bakım 

Evde bakım hizmeti yaşlı bireyin barınma, sağlık, beslenme, iletişim gibi gereksinimlerinin evine gelen sosyal hizmet elemanları aracılığıyla sağlanmasıdır. Bu hizmet yaşlı bireyi benimsediği yaşam alanından koparmadan, evinden ve komşularından uzaklaşmamasını sağlayarak gereksinimlerini yerine getirir. Evde bakım hizmetleri kapsamında verilen hizmetler; evde yardım (home help service), evde takip hizmeti (home attendant service), evde tıbbi bakım hizmetleri (home health services), süreli bakım(respite care), evlere yemek servisi (meals on wheels), evlere bakım ve onarım hizmeti (handyman service) ve telefonla yardım servisi (telecare service)dir.

Evde yardım hizmetleri kapsamında ev temizliği, çamaşırların yıkanması, ütülenmesi, alışverişin yapılması ve ev dışı işlerin yerine getirilmesi gibi hizmetler verilmektedir. Evde takip hizmeti ile profesyonel hemşirelik becerisi gerektirmeyen saç, sakal tıraşı, tırnak kesimi, banyo yapımı gibi hizmetler verilmektedir. Evde tıbbi bakım hizmetleri tıbbi bakım, hemşirelik, konuşma terapisi, mesleki terapi, fiziksel terapi gibi hizmetlerden oluşur. Evlere yemek servisi kendi yemeğini yapamayacak durumda olan ya da geçici bir süreliğine yemeğini hazırlayamayan yaşlıların evine üç öğün sıcak yemek götürülmesi şeklindedir. Evlere bakım ve onarım hizmeti ile anahtar ve camların değiştirilmesi, kapı ve pencerelerin tamiri, su ve elektrik tesisatı onarımları gibi hizmetler verilmektedir. Onarım merkezini telefonla arayıp randevu alan yaşlılar hizmetlerden aranan tarihten itibaren beş gün içerisinde onarım yapılmaktadır. Acil durumlarda ise bu süre değişmektedir. Süreli bakım ile yaşlısına bakan bireylerin kendilerine vakit ayırabilmeleri ve dinlenebilmeleri için geçici olarak hizmet verilmektedir. Telefonla yardım servisi ise özel bir telefon hattının yaşlı bireyin telefonuna bağlanmasından oluşan bir sistem ile verilmektedir. Yaşlı birey ihtiyaç duyduğu zamanda boynuna da takabileceği düğmeye basar. Böylece telecare merkezine sinyal gitmiş olur. Merkezdeki operatör hem ailesi ve yakınlarına hem de doktorunu, sağlık merkezini, ambulansı ve polisi arar. Bu hizmetten yaşlı birey yedi gün yirmi dört saat faydalanabilmektedir.

Geriatrik ekipte yer almakla birlikte evde bakım ekibi içerisinde de görev alabilecek profesyoneller: Geriatri hekimi, hekim, geriatri hemşiresi, hemşire, geriatrik sosyal hizmet uzmanı, fizyoterapist, psikolog, diyetisyen ve iş uğraşı terapistidir.

Bu hizmet türü diğer hizmet türlerinden daha kapsamlıdır. Yaşlı bireyi psikolojik, sosyal ve sağlık yönden olumlu şekilde etkiler. Yaşam kalitesini arttırır. Doktor, hemşire, psikolog, sosyal hizmet uzmanı ve gerontolog gibi birçok meslek grubunun ortak çalışmasını gerektiren bir hizmet türüdür.

Bugün, evde bakım hizmetlerinin kurumsallaştığı ve dünya örneğinde önemli bir model olarak kabul gören Hollanda’da, yüz binlerce yaşlı, özürlü, kronik hastalıklı bireye ek olarak hamileler, lohusalar ve nekahet dönemindeki hastalar, bakıma muhtaçlık sigortası kapsamında evde bakım hizmetlerinden yararlanmaktadır.

Gerontolog ve Sosyal Hizmet Uzmanı Ecem BİLGEN

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s