Yaşlı, Yaşlanma ve Yaşlılık Kavramları

Yaşlılık Döneminde Karşılaşılan Sorunlar

            Yirminci yüzyıl yaşlı nüfus oranının hızlıca artış gösterdiği bir dönem olup bu dönemde dünya genelinde 360 milyon altmış beş yaş üstü gruba her ay yaklaşık 800 bin yaşlı birey katılmaktadır. Bu artış var olan yaşlılık dönemi sorunlarının artmasına ve çeşitlenmense yol açmaktadır.

1.Ekonomik Sorunlar

Ekonomik yetersizlik ve emeklilik, yaşlanan bireyin emekli olması veya yaşlanmasından kaynaklanan iş kaybı nedeniyle gelirinde belirgin bir azalma görülmekte ve aynı zaman da yaşlılığa bağlı olarak da gider artışları, üretimden tüketime geçme nedeniyle ortaya çeşitli sorunlar çıkmaktadır. Emeklilikle beraber gelir düzeyindeki düşüş sanayileşmeyle birlikte ortaya çıkan istihdam sıkıntısı, hayat pahalılığı, vb. sebepler sebebiyle ekonomik sorunlar yaşamaktadırlar. Yaşlılıkta gelirde azalma, işsizlikte artma görülmektedir. Özellikle yoksul kesimde yaşayan yaşlılarda kronik işsizlik bulunmaktadır. Sanayileşmiş toplumlarda yaşlıya iş verme ve ücret belirlemede yaş ayırt edici bir etmendir. Yaşlılar var olan durumlarının iyileştirecek bir iş bulmada büyük sıkıntılar yaşamaktadır.

2.Konut Sorunu

Kentleşmenin hızlanması ve yaşlılık dönemindeki gelir düşüşü konut sorununu doğurmaktadır. Yaşlanmanın beraberinde getirdiği fiziksel, psikolojik ve toplumsal değişiklikler sebebiyle kişi birçok kayba uğrar ve muhtaç hale gelebilir.

Yaşlı bireyler için ev oldukça önemlidir. Yaşlı birey zamanının %80’ninden fazlasını evinde geçirmektedir. Çoğu yaşlı birey bağımsız bir şekilde kendi evinde yaşamak ister. Fakat ev işleri, tadilat, evin yaşlılık dönemine göre düzenlemesi gibi problemler yaşlı bireyin hayatını zorlaştırmaktadır.

3.Bakım Sorunu

Yaşlılık, bilindiği üzere, günümüz dünyasının giderek önem kazanan sosyal, kültürel ve medikal nitelikleri bir arada barındıran en önemli sorunların başında gelmektedir. Özellikle gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde yaşlı nüfusun artması ile birlikte yaşlı bakım alanında çeşitli önlemler alınmaya başlanmış olup, bu konudaki çalışmalar devam etmektedir. Yaşlanma günümüzde gittikçe önem arz eden sosyal ve kültürel bir sorun haline gelmiştir. Özellikle gelişen ve gelişmekte olan ülkelerde yaşlı nüfusun artması yaşlı bakımı alanının önemli hale gelmesini ve bu konuda önlemler alınmasını, çalışmalar yapılmasını sağlamıştır.

Yaşlılık döneminde fonksiyonların ve fiziksel kapasitenin azalmasıyla birlikte bakıma muhtaçlık ortaya çıkabilir. Kişinin kalıtım özellikleri, beslenme alışkanlıkları, hayat şartları, çevre ortamı, psikolojik ve fizyolojik yapısı gibi birçok unsur, bakıma muhtaçlığa erken veya geç, sorunlu ya da az sorunlu olarak sebebiyet vermektedir. Bakıma muhtaç olan yaşlı birey, muhtaçlık düzeyine göre günlük yaşamında başka kişilerden fiziki anlamda yardıma gereksinim duyar. Yaşlı birey muhtaçlık düzeyine göre sürekli veya geçici olarak bakım hizmetine gereksinim duyabilir. Dolayısıyla bakıma muhtaç olma, yaşlı bireyin fiziki yetersizliği sonucu ev işleri, bedensel temizlik, beslenme vb. konularda ev ortamında ya da kurumda başka bir kişiye gereksinim duyma durumudur.

4.Sağlık Sorunları 

Yaş alan bireylerde bir takım sağlık problemleri meydana gelmeye başlar. Altmış beş yaş üzerindeki insanların %80 inden fazlasında kronik ya da sürekli bir fiziksel rahatsızlık ya da birkaçı bir arada bulunabilmektedir. Fizyolojik yaşlanma bireylerin sinir sistemi, bağışıklık sistemi, duyu organlarındaki işlevsel kayıpla kendini gösteren yaşlanma çeşididir. Yaşlılık döneminde meydana gelen işlevsel kayıplar neticesinde kişiler özel ilgi ve dikkat ister hale gelirler.

Kronik hastalıklar, kalp, damar ve böbrek hastalıkları, kazalar, kötü beslenme vb. ortalama yaşam beklentisini etkilemektedir. Sağlık hizmetleri giderleri bakımından değerlendirildiğinde yaşlılık toplumsal bir sorundur. Yaşlı bireylerin birçoğunun kronik sağlık durumu ya da benzer bir durumu vardır. En sık rastlanan sağlık sorunları arterit, hipertansiyon, duyma ve görme bozuklukları, kalp rahatsızlığı, ortopedik bozukluklar, sinüzit, katarakt, diyabet ve tinitustur. Yaşlı bireyler genç bireylere göre hastaneye daha fazla başvururlar ve daha çok ilaç kullanırlar.

5.Beslenme Sorunu

            Beslenme olgusu yaşamın her evresi için mutlak sağlık halini sağlayan temel ögedir. Beslenme; büyüme, gelişme, sağlıklı ve verimli olarak uzun süre yaşamak için gerekli olan enerjiyi ve besin öğelerinin her birini yeterli miktarlarda sağlayacak olan besinlerin besleyici değerlerini yitirmeden, sağlık bozucu duruma getirmeden en ekonomik şekilde almak ve vücutta kullanmaktır. 

DSÖ’ye göre yaşlı nüfus her yıl %5’lik bir artış göstermektedir. Beslenme durumuyla yaşlılık döneminde meydana gelen hastalıklar arasında bir etkileşim vardır. Dolayısıyla yapılan çalışmalarla bireylere sağlıklı yaşam davranışlarının kazandırılması doğumda beklenen yaşam süresi uzamasına ve yaşam kalitesinde yükselmeye olanak sağlar.

6.Yalnızlık ve Sosyal İzolasyon 

Türkiye’de yaşlanan bireyler birbirinden farklı sosyokültürel ve ekonomik sorunlar yaşanmaktadır. Bu sorunların yaşanmasının temelinde bireylerin yaşlılık döneminde yoksullaşması, yalnız kalması ve ekonomik sorunlarla karşı karşıya kalmaları yatmaktadır.

Bu sorunlardan bazıları; azalan gelire uyum sağlayamama, daha önceki standartlara uygun yaşayamamanın sebep olduğu psiko-sosyal bunalımlar, sağlık ve beslenme gibi alanlara yapılan harcamaların artması, yetmeyen gelir nedeniyle yakınlarından maddi yardım alma ve yakınlarına yük olmanın getirdiği psikolojik baskıdır. Sosyal izolasyon boyutu, bireyin toplumda işgal ettiği statü ve buna ilişkin sosyal rol yitimi, duygusal izolasyon boyutu ise sosyal ve duygusal ilişki eksikliğini içerir. Yapılan araştırmalar eşleri olmayan yaşlıların diğerlerine oranla daha fazla izole bir yaşama yöneldiklerini ortaya koymaktadır.

7.Yaşlı İstismarı

            Yaşlı istismarı son zamanlarda dünya çapında tartışılan önemli bir konu olup, psiko-sosyal boyutları olan önemli bir problemdir. İstismar kendi başına bir problem olmakla birlikte istismarın ihmale dönüşmesi ise bir başka problemdir. İstismar ile ihmali birbirine karıştırmamak gerekir.  Genel olarak yaşlı istismarı, yaşlı bireyin sağlık ya da iyilik halini tehdit eden ya da zarar veren herhangi bir davranıştır. İhmal ise kişiye gösterilmesi gereken ilgiyi göstermeme, kişiyi boşlama, kişiye önem vermeme şeklinde tanımlanmaktadır. Yaşlılık döneminde karşılaşılan istismar çeşitleri fiziksel, psikolojik, cinsel, ekonomik ve hak istismarı olmak üzere dörde ayrılır:

            Yaşlı bireylere vurmak, bireyleri tokatlamak, bireylere yakıcı madde zarar vermek veya bireyleri iple bağlamak fiziksel istismar örnekleridir. Yaşlı bireyin fiziksel istismara uğramış olabileceğini gösteren başlıca belirtiler; boyun ve kollardaki çürük, morluk gibi izler, tekrarlanan, açıklanamayan yaralar, tekrarlanan yaralanmalarda aynı sağlık kurumuna gitmeyi reddetme gibi durumlardır.

Yaşlı bireylere bağırmak, bireylere hakaret etmek, bireyleri korkutmak, bireyleri suçlamak ya da yaşlı bireyleri göz ardı edip önemsememek psikolojik istismar kategorisine girer. Sık görülen psikolojik istismar örneklerinden biri de, kişiyi fiziksel ya da mental bir durumu gerektirmemesine rağmen huzurevine göndermek ile tehdit etmektir. Yaşlı bireylerin iletişim kuramaması, açıklanamayan korkular yaşaması ve sosyal ilişkiler eksiliğinin olması psikolojik istismar belirtileri arasında sayılabilir.

Cinsel istismar bireyin kendi rızası olmadan herhangi bir cinsel aktiviteye zorlanmasıdır. Cinsel istismara maruz kalmış olmanın başlıca belirtileri arasında göğüs ve boyun bölgesinde çürük ve morluk bulunması, anal ve vajinal kanama, yırtık ve kanlı giysiler, cinsel yolla bulaşan hastalıkların varlığı ve vajinal enfeksiyonların varlığı sayılmaktadır.

Zihinsel yetersizliği tespit edilmemiş yaşlı bireylerin sivil ve hukuki haklarının ihmal edilmesine ekonomik ve hak istismarı denilir. Yaşlı bireyin kendi evinden zorla çıkartılması veya hile yoluyla yaşlı bireyden vekâletname alınması ekonomik ve hak istismarı örnekleridir.

Gerontolog ve Sosyal Hizmet Uzmanı Ecem BİLGEN

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s