Uyku Düzeni

Uyku Düzeni

İnsan hayatının en önemli ve en temel ihtiyaçlarının başında uyku gelmektedir. Uyku insan bedeninin dinlenmesini ve beyin işlevlerinin güçlenmesine zemin hazırlar. Uyku sayesinde beyin işlevleri düzenlenir ve onarılır bu sayede bireylerin yeni bir güne hazırlanması sağlanmış olur. Uyku sırasında bilişsel işlevler yavaşlar ve beyinde fizyolojik işlevler etkin biçimde sürer. Uyku sırasında bilinçli olma durumu ortadan kalkar.

Yaşlılık döneminde uyku düzeninde bazı değişikler ve bozulmalar meydana gelir. Yaşlılık döneminde uyku bozukluğu görülme olanı %35-52’dir ancak bu oran değişiklik gösterebilir. Yaşlı bireylerde uyku düzeni bozukluklarına neden olan faktörler arasında fizyolojik değişikliklere bağlı olarak ortaya çıkan fiziksel ve ruhsal hastalıklar, hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçlar ve yaş almaya paralel olarak ortaya çıkan psiko-sosyal değişikler yer almaktadır.

Uykunun nicelik ve niteliği yaşlılarda değişir ve yavaş dalga uykusu, uyku etkinliğinde azalma, faz kayması ve uyku bölünmesinde artış yaşlanmayla birlikte görülür. Bundan başka primer uyku bozuklukları, ek tıbbi problemler ve çoklu ilaç kullanımı yaşlılarda sık görülmektedir ve uyku kalitesini bozmaktadır. Uyku bozuklukları sonucu morbidite ve mortalitede artış ve hayat kalitesinde düşüş görülebilmektedir.

Normal Uyku Süreci

Bireyler uyku sürecinde çeşitli uyku evrelerinden geçerler. Normal uyku 2 evreden oluşur:

  1. NREM(Non-Rapid Eye Movement) uykusu

1.1.Evre 1

1.2.Evre 2

1.3.Evre 3

1.4.Evre 4

  • REM(Rapid Eye Movement) uykusu

NREM uykusu hızlı ve ani göz hareketlerinin olmadığı uyku evresidir. REM uykusu ise hızlı ve ani göz hareketlerinin olduğu uyku evresidir. NREM uykusu toplamda 4 kısımdan oluşur. NREM uykusunun ilk evresi (Evre 1) uyku ve uyanıklık arasındaki bir dönemdir. Tüm gece uykusunun %5-10’unu NREM uykusunun evre1’den oluşur. NREM uykusunun ikinci evresi(Evre 2) hafif uyku evresidir. Gece uykusunun %40-50’si NREM uykusunun evre2’sinden oluşur. Çoğunlukla Evre 1 ve Evre 2 hafif uyku olarak isimlendirilir. Evre 3 ve 4 de derin uyku ya da delta uykusu olarak adlandırılır ve tüm uykunun % 20-30’unu oluşturur. REM uykusu ise, rüyaların görüldüğü evredir ve tüm uykunun % 10’unu oluşturur .

Uyku NREM ile başlayıp REM ile devam eder. NREM uykusunun Evre 1 ve Evre 2’sinde kişilerin çizgili kaslarında gevşeme, nabız sayısında, solunum sayısında ve kan basıncında azalma görülür. Evre 1 ve Evre 2’de rüya görülmez. Evre 3 ve Evre 4’de rüya görülebilir. Bedensel dinlenme Evre 3 ve Evre 4’de meydana gelir. NREM uykusunu REM uykusu izler ve gece uykusu döngüseldir her uykuda bu döngü 4-5 kez tekrarlanır. REM uykusunda nabız sayısında artmaya solunum sayısında ve kan basında artma eşlik eder. REM uykusu esnasında penis ereksiyonu ve penis salgısında artma görülür. REM uykusu sırasında diş gıcırdatmaları da görülebilir. Uyku ilerledikçe REM uykusunun süresi uzar. Bu nedenle, uyku gecenin başında derin olup, gecenin sonuna doğru gittikçe hafifler.

Yaşlılarda Uyku Sürecinde Görülen Değişiklikler

  • Gece uykusunun bölünmesi yani gece uyanmaları
  • Gece uyuyamaması
  • Gündüz uyku hali
  • Uyku döngüsünün kısalması ancak sayısının artması
  • Uyku süresi azalması
  • Uykuya dalmakta güçlük

Dissomnialar

1.İnsomnia (Uykusuzluk)

İnsomniada üç farklı şikayet söz konusudur. Bunlardan biri uykuyu başlatmada problemdir. İkincisi uykuyu sürdürmede güçlük çekmektir. Üçüncüsü ise yeterli süre uyunmasına rağmen kişinin kendisini dinlenmemiş hissetmesidir. Birincil insomniada uyku durumu bir takıntıdır. Birey uyuyamamaktan korkar ve tüm gece boyunca uyuyamayacağını düşünür. Uyku uyuyama durumu yani uykusuzluk bir hastalığa ya da madde kullanımına bağlı olarak gelişmez. Uykusuzluk kısa süreli stres, ekonomik sorunlar gibi durumsal problemler, öfke, kızgınlık gibi duyguların bastırılması ile meydana gelir. Yaş alma ile uykusuzluk artar. Yaşlılarda uykusuzluk gençlere göre daha sık rastlanır.

2.Hipersomnia (Aşırı Uykululuk)

Hipersomniada gece uykusu normal şekilde uyunmasına rağmen gündüzleri aşırı uykulu olma durumu yaşanır. Bu nedenle üç farklı durum ortaya çıkar; uyku atakları, uykuya eğilim ve uyku sarhoşluğu. Hipersomnia nedeniyle kişiler toplumsal ve mesleki alanda işlevsellik kaybına uğrarlar ve sosyolojik problemlerle karşı karşıya kalmış olurlar. Hipersomnia durumunun nedeni net olarak bilinmemekle birlikte uyku apnesi yani uykuda solunum duraklaması, huzursuz bacak sendromu fiziksel hastalıklar ve ruhsal bozukluklar hipersomnia durumunun nedenleri arasında sayılabilir.

3.Sirkadyen Ritm Uyku Bozukluğu

             Sirkadyen ritm uyku bozukluğu uyku ve uyanıklık durumları arasındaki düzen bozukluğu olarak ifade edilmektedir. Örneğin kişilerin sabaha karşı uykuya dalıp öğleden sonra uyanması bir uyku düzen bozukluğudur. Uyku düzen bozukluklarına bağlı olarak sürekli veya geçici olarak İnsomnia ya da hipersomnia oluşabilmektedir.

4.Solunumla İlişkili Uyku Bozukluğu

Uyku apnesi, solunumun uyku süresince tekrarlayarak 10 saniye veya daha fazla durması olarak tanımlanır. Huzurevinde kalan yaşlı bireylerde %24-42 oranında uyku apnesi görülür. Uyku apnesi erkeklerde kadınlara göre, şişmanlarda zayıflara göre daha fazla görülmektedir. Hipertansiyon hastası olmak, alkol kullanmak, sedatif ilaç kullanmak uyku apnesine sebep olan faktörler arasında sayılmaktadır. Aşırı şiddetli ve gürültülü horlama durumu, sabahları yataktan baş ağrısı ile kalkmak, yeterli süre uyunmasına rağmen yorgun uyanmak, gece terlemeleri yaşamak, bilinç bulanıklığı yaşamak, gün içerisinde dikkati toplamada güçlük çekmek ve idrar yapmada güçlük durumları uyku apnesi belirtileridir.

5.Periyodik Bacak Hareketleri

Periyodik bacak hareketleri, uyku derinliğini ve kalitesini azaltan dissomnik bir uyku bozukluğudur ve bu uyku bozukluğunun diğer bir adı huzursuz bacak sendromudur. Genelde bedenin alt uzuvlarında yani ayak ve bacaklardaki kasılma ve seyirme hareketleridir ancak alt uzuvlarda meydana gelen ağrısız uyuşma ve karıncalanma ile de karakterizedir. Huzursuz bacak sendromunu bacak kramplarıyla birbirine karıştırmamak gerekmektedir. Bireylerin uykuya tam olarak dalmasını engeller ve uykudan uyanmasına neden olabilir. Bireyler ayak ve bacaklarındaki bu kasılma ve seyirmelerin bazen bilincinde olurlar bezen ise olmazlar. Huzursuz bacak sendromunun nedenleri arasında demir eksikliği, eklem kireçlenmesi, antideprasan kullanımı ve üremi sayılmaktadır.

Parasomnialar

Parasomnia, normal uyku sırasında, bunaltılı düşler, uykuda korku nöbeti, uyurgezerlik gibi normal olmayan durumlarla karakterize uyku bozukluğudur. Bu bozukluklar yaşlılardan çok, çocuklarda ve genç erişkinlerde görülür. (20) Yaşlılarda daha çok “REM Davranış Bozukluğu” gibi parasomnialar görülür ki, bu bazen Parkinson gibi hastalıkların habercisi olabilir.

Yaşlılarda Uyku Bozukluklarına Neden Olan Faktörler 

  • Deliryum, demans, depresyon ve anksiyete varlığı
  • Hasta olma durumu ve hastaneye yatma durumu
  • Emeklilik
  • Eşin kaybı
  • Ekonomik nedenler
  • Sosyal desteklerde azalma
  • Aile ilişkilerindeki sorunlar
  • KOAH hastalığı, astım
  • Kas ve iskelet ağrıları
  • Kalp ritim bozuklukları
  • Migren, Parkinson hastalığı, epilepsi
  • Diyabet, üremi
  • Prostat, kronik böbrek yetmezliği
  • Anksiyolitikler, amfetaminler, antidepresanlar ve kortikosteroid ilaçlar

Gerontolog ve Sosyal Hizmet Uzmanı Ecem BİLGEN

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s