Gerontoloji

Gerontoloji

Gerontoloji Nasıl Ortaya Çıktı?

Ülkemizde toplam nüfusun artışı, mortalite (ölüm) hızının azalması ve doğum hızının azalması sonucu ülkemiz gitgide yaşlanmaktadır. Bu değişimler ülkemizi ‘Gelişmekte Olan Ülkeler’ kategorisine sokmuştur. Nüfusumuzun bugün yaklaşık %9’unu ve 2050’de ise %30’unu 60+ kuşağının meydana getireceği görüşü Gerontoloji biliminin ülkemizde meydana çıkmasına vesile olmuştur.

Gerontoloji Nedir?

Gerontoloji, yaşlanma ve yaşlılığın bedensel, psikolojik, sosyal, tarihsel ve kültürel yönlerinin tarifi, açıklaması, değişim ve gelişimi ile ilgilenmektedir. Yaşlanma açısından önemli ve yaşlılığı yapılandıran çevreler ve sosyal kurumlar da buna dâhildir.

Yaşlanma ve yaşlılık 20. yüzyılın başlarından bu yana farklı bilimler tarafından incelenmektedir. Biyoloji, Tıp, Sosyoloji gibi bilimlerin kendi içinde ‘geronto’ başlayan alt dalları ortaya çıkmıştır.

Gerontoloji sadece yaşlanma olgusunu disiplinler arası araştırmalarla tarif etmek, açıklamak ve öngörüler ortaya koymakla yetinmemektedir. Bunların yanı sıra toplumu ve politikayı yaşlanmanın sonuçlarına hazırlamaya da çalışmaktadır. Kısaca ‘Gerontoloji’ yaşlı, yaşlanma ve yaşlılık kavramlarını açıklar ve bu kavramların etkileşim içinde olduğu diğer bilimler arasında köprüler kurulmasına yardımcı olur.

Gerontoloji Nasıl Çalışır?

Gerontoloji iki farklı düzlemde çalışmalar gösterir. Teorik düzlemde yaşlanma ve yaşlılığı tarif, açıklama ve öngörü çalışmaları vardır. Pratik düzlemde ise yaşlılık problemine çözüm getiren uygulamalarda bulunur.

            Gerontolojinin alanı kısaca bakım, araştırma ve politakalar oluşturmaktır.

Gerontoloji:

  • Yaşlandıkça ortaya çıkan fiziksel, mental ve sosyal değişiklikler üzerinde çalışır.
  • Yaşlılık sürecini araştırır.
  • Yaşlanmanın sosyal ve psiko-sosyal etkilerini araştırır.
  • Yaşlanmanın psikolojik etkilerini araştırır.
  • Normal yaşlanma ile yaşla ilişkili hatalıkların ilişkilerini araştırır.
  • Yaşlanan nüfusun topluma etkilerini araştırır.
  • Bu bilgileri politika ve programlara uygular.

Gerontoloji Hangi Bilimler ile İlişkilidir?

Metin Kutusu:

Gerontoloji disiplinler arası bir bilimdir.

  • Krimonoloji
  • Politika
  • Geriatri
  • Sosyal Çalışmacılık
  • Mimari
  • Antropoloji
  • Sosyoloji
  • Psikoloji
  • Pedagoji
  • Teoloji
  • Felsefe
  • Demografi
  • Ekonomi
  • İşletme
  • Farmakoloji
  • Yaşlanma biyolojisi
  • Hukuk

Gerontolojinin Tarihsel Gelişimi

      Gerontolojinin tarihsel gelişiminin bilinmesi;

  • Gerontolojinin teorik, metodik ve ampirik amaçlarının tarihsel perspektiften bakarak daha iyi anlanması
  • Başarısız yada başarılı olabilecek gelişim süreçlerinin görülebilmesi ve geleceğe ışık tutması
  • Gerontolojinin tıp, psikoloji veya sosyoloji gibi bilimlerden meydana gelen disiplinler arası özelliklerinin açığa çıkması
  • Bilimsel gelişmenin bir sosyal süreç olduğunun yeniden ispat edilmesi

yönlerinden oldukça önemlidir.

Gerontoloji kavramı ilk olarak ABD’de ortaya çıkmıştır, sonra Avrupa’ya ve diğer ülkelere yayılmıştır. Günümüzde endüstri ülkelerinin hepsi gerontolojinin bilgi ve bulgularını kullanarak, yaşlılara yönelik sosyal politikalarını tasarlamakta ve gelecekle ilişkili öngörülerden hareket ederek, kuşaklararası iyi ilişkilerin kalıcı olmasını sağlamaya çalışmaktadırlar.

Gerontoloji biliminin tarihsel gelişiminde önemli kilometre taşları, kronolojik sıralama ile aşağıda sunulmuştur (8).

  • 1920: ABD’de Yerkes, 18-60 yaşları arasındaki erkeklerde zekâ gelişimiyle ilgili araştırmasını yayınladı.
  • 1926: Rusya’da Pawlow, genç ve yaşlı köpeklerin öğrenme yetenekleriyle ilgili araştırmasını yayınladı.
  • 1927: Japonya’da Tachibana, “Japanese Journal of Psychology” dergisinde yaşlanmayla ilişkili psikolojik bulgularını yayınladı.
  • 1934: Japonya’da Kirihara, 25.000 işçi üzerinde yaptığı zekâ gelişimiyle ilgili araştırmalarının sonuçlarını açıkladı.
  • 1940: ABD’de Chicago Üniversitesi’nde “Committee of Human Development” kuruldu Bu komitede Havighurst, Neugarten, Shanas gibi bilim adamları yer aldılar.
  • 1941: ABD’de Shock, “National Institutes of Health” bünyesinde kurulan “Gerontological Unit” başkanlığına getirildi.
  • 1942: ABD’de “American Society of Geriatrics” kuruldu.
  • 1945: ABD’de “Gerontological Society of America (GSA)” kuruldu.
  • 1946: ABD’de GSA’nın organı olan “Journal of Gerontology” dergisi yayınlandı. İngiltere’de “Nuffield Unit for Research into Problems of Ageing” kuruldu.
  • 1947: ABD’de ilk GSA kongresi düzenlendi. Birren, “Gerontological Unit” kapsamında göreve başladı. İsveç’te ilk büyük çaplı gerontolojik araştırma yapıldı (Hagnell).
  • 1950: Belçika’da “Internation Association of Gerontology” kuruldu.
  • 1951: ABD’de Shock “A Clsssiefied Bibliography of Gerontology and Geriatrics” kitabı yazıldı.
  • 1952: ABD’de Chicago Üniversitesi “Kansas City Studies” başladı (Örnegin Cummings, Havighurst, Henry). Sovyetler Birliği Kiew’de Gerontoloji Enstitüsü’nü kurdu.
  • 1953: ABD’de “Age and Achievement” (Lehman) kitabı yazıldı.
  • 1954: Kanada Ottawa’da ilk yaşlılar arasında ampirik araştırma başladı. Hollanda’da yaşlıların sağlık durumuyla ilgili araştırma (van Zonnefeld).
  • 1955: ABD’de “Duke Longitudinal Studies” başladı. National Institute of Mental Health ilk defa yaşi 61-91 arasındaki 47 erkek üzerinde disiplinler arası gerontolojik araştırma yaptı.
  • 1956: ABD’de Anderson “Psychological Aspects of Aging”; Shaie “tarafından yürütülen “Seattle Longitudinal Study” başladı.
  • 1957: ABD’de Shock “Trends in Gerontology”; İngiltere’de Towsend “The Family Life of old People”; Norveç’te Gerontoloji Enstitüsü kuruldu.
  • 1958: ABD’de “Baltimore Longitudinal Study of Aging” başladı. İngiltere’de “Aging and Human Skill” (Welford) kitabı yazıldı.
  • 1959: ABD’de “Handbook of Aging and the Individual” (Birren) yayınlandı.
  • 1960: ABD’de Tibbitt “Handbook on Social Gerontology”: Societal Aspects of Aging” ; Japonya’da Gerontoloji Kurumu kuruldu.
  • 1961: ABD’de Cumming & Henry “Growing Old. the Process of Disengagement”; “The Gerontologist” kuruldu. Sovyetler Birliği’nde geniş çaplı gerontolojik araştırmalar başladı.
  • 1962: Almanya’da “Kuratorium Deutsche Altershilfe” kuruldu.
  • 1965: ABD’de Shaie “A General Model for the Study of Developmental Problems” ; Almanya’da “Bonner Laengsschnittstudie Uber Altern” (BOLSA; Lehr & Thomae) başladı. Rosenmayr & Köckeis “Umwelt und Familie Aelterer Menschen” kitabı yazıldı.
  • 1966: Viyana’da IAG’nin Gerontoloji Kongresi (Dünya Kongresi) yapıldı.
  • 1968: ABD’de Birren “Andrus Gerontology Center” Başkanı oldu.
  • 1970: Fransa’da Beauvoir “La Vieillesse” kitabı yazıldı.
  • 1971: Macaristan’da 100 yaşındakiler arasında geniş çaplı araştırma başladı (Beregi). Almanya’da Tews “Soziologie des Alterns” adlı kitabını yayınladı.
  • 1972: Almanya’da Lehr “Psychologie des Alterns” adlı kitabını yayınladı.
  • 1973: ABD’de gerontolojik intervensiyon araştırması başladı. İngiltere’de “British Society of Gerontology” kuruldu.
  • 1974: ABD Bathesda’da “National Institute of Aging” kuruldu. Shock et. al. “Normal Human Aging: The Baltimore Longitudinal Study of Aging” kitabı yazıldı.
  • 1976: ABD’de Binstock & George “Handbook of Aging and The Social Sciences” kitabı yazıldı.
  • 1977: ABD’de Birren & Shaie “Handbook of  the Psychology of Aging”; Finch “Handbook of the Biology of Aging” kitabı yazıldı.
  • 1980: ABD’de Birren & Sloane “Handbook of Mental Health and Aging” (1992’de yeni baskısı çikti).
  • 1983: ABD’de Shaie “The Seattle Longitudinal Study” kitabı yazıldı.
  • 1985: ABD’de Busse & Maddox “The Duke Longitudinal Studies on Normal Aging” kitabı yazıldı.
  • 1986: ABD’de “Psychology and Aging” dergisi kuruldu.
  • 1987: ABD’de Maddox “The Encyclopedia of Aging” kitabı yazıldı.
  • 1988: ABD’de Birren & Bengtson “Emergent Theories of Aging” kitabı yazıldı.
  • 1989: Almanya’da “Berliner Altersstudie” başladı (Mayer & Baltes).
  • 1990: Almanya Dortmund Üniversitesi’nde Gerontoloji Bölümü açıldı (Naegele).

Ülkemizde yaşlanma ve yaşlılığı, sosyal bilimler bünyesinde tartışmaya açan ilk Gerontoloji Bölümü 2006 yılında Antalya Akdeniz Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi bünyesinde kurulmuştur. 2009 yılında eğitim öğretim faaliyetlerine başlayan Bölüm, 2013 yılında kendisinin ve Türkiye’nin ilk mezunlarını vermiş ve böylelikle gerontolog kavramını ülkemiz literatürüne kazandırmıştır.

Sağlık Bilimleri Fakültesi bünyesinde Gerontoloji Bölümü ilk olarak İstanbul Üniversitesi’nde 2012 yılında kurulmuştur. Daha sonra Biruni Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi bünyesinde Türkiye’nin 3. Gerontoloji Bölümü kurulmuştur. Akdeniz Üniversitesi tarafından Gerontoloji Bölümü’nün Fen-Edebiyat Fakültesi bünyesinden Sağlık Bilimleri Fakültesi bünyesine alınmasıyla birlikte ülkemizde ki tüm Gerontoloji Bölümleri Sağlık Bilimleri Fakültesi bünyesinde toplanmıştır.

2015 yılında Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından gerontolog tanımının yapılması ve 2016 yılında Gerontologlar Derneğinin kurulmasıyla birlikte, ülkemizde gerontologların çalışma alanlarının düzenlenmesiyle birlikte mesleki örgütlenme de başlamıştır.

Gerontoloji ve Geriatri’nin Yaptıkları İş Aynı mı?

                    Dünya Sağlık Organizasyonu’na (WHO) göre yaşlılık 65 yaşında başlamaktadır. Bu yüzden Geriatri, bu yaştan itibaren başlayan yaşam dönemiyle sınırlıdır. Tıp sözlüğündeki tanımına göre Geriatri, yaşlılık hastalıklarıyla ilgilenen, dolayısıyla Hastalık Öğretisinin (Nosoloji) bir parçasıdır. Çocuk Hastalıkları gibi yaşamın belli bir dönemiyle sınırlıdır. Yaşlılıkta ortaya çıkan hastalıkların optimal şekilde tedavilerini sağlayacak öneriler getirmek veya bu hastalıkların ortaya çıkmalarını önlemek, başlıca hedefidir.

                    Geriatri bir misketse Gerontoloji bir futbol topudur. Geriatri, Gerontoloji’nin alt kavramı olup onun içinde değerlendirilir.

Gerontolog ve Sosyal Hizmet Uzmanı Ecem BİLGEN

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s