Yaşlı, Yaşlanma ve Yaşlılık Kavramları

Başarılı Yaşlanma

            Günlük hayatımızda bir kişiye ‘Başarılı’ diyebilmemiz için o kişinin akademik başarısına ve insan olarak karakter özelliklerini de değerlendirerek o kişi için ‘Başarılı’ sıfatını kullanırız. Söz konusu başarılı yaşlanma olduğunda da bireyleri her yönden ele alarak başarılı yaşlanma olgusundan bahsetmek gerekir.

Başarılı yaşlanma, bireyin fiziksel ve ruhsal açıdan sağlıklı olmasıdır. Başarılı yaşlanan birey sosyal açıdan da günlük yaşamını iyi bir şekilde, bağımsız sürdürebilir. Başarılı yaşlanmanın gerçekleşebilmesi çevresel ve bireysel birçok faktöre bağlıdır.

Bazı araştırmacılar başarılı yaşlanmanın kişinin fiziksel, psiko-sosyal ve bilişsel işlevleri ile tanımlanabileceği görüşündedirler. Bazıları ise başarılı yaşlanma için yeterli olmadığını, yaşamdan alınan doyum ve kişisel hedeflere ulaşmanın da başarılı yaşlanma ile bağlantılı olacağını öne sürmüşlerdir. Sonuç olarak, başarılı yaşlanmanın ve aktif yaşlı bir nüfusun oluşturulması sürecinde, gönüllü kuruluşlara, yerel yönetimlere ve hükümetlere önemli görevler düşmektedir.

Başarılı Yaşlanmaya Dair Bilimsel Bakışlar(Başarılı Yaşlanma Kuramları)

 ‘Baltes’in Başarılı yaşlanma Modeli’ yaşlanma ile birlikte görülen biyolojik değişimlerin fiziksel, psikolojik ve sosyal fonksiyonlarda değişiklikleri meydana getirdiğini öne sürmektedir. Yaş, öğrenim durumu, karar alma süreçlerine katılım, başarılı yaşlanma sürecinin etmenlerindendir. Bu yaklaşım, yaşlılıkta gelişimsel değişiklik için yaşlı bireyin potansiyeline odaklanır. Yaklaşım iki varsayım üzerinde durur. Birincisi, yaşlı bireylerin kullanılmamış yedek kapasiteleri vardır. İkincisi de var olan bu kapasite yaşlanma ile ortaya çıkan düşüş kayıpları dengelemek ve telafi etmek için sürekli geliştirilebilirler.

‘Pfeiffer’ in Başarılı Yaşlanma Modeli’ başarılı yaşlanmanın analizi için klinik bir bakış açısı sunar ve yaşlanmanın beraberinde getirdiği birçok olumsuz yaşam değişimine başarılı adapte olamamanın büyük ihtimalle çeşitli psikopatolojilere neden olduğunu ortaya koyar. Dolayısıyla başarılı yaşlanma, yaşlanma ile birlikte beklenen fiziksel, bilişsel ve sosyal azalmada, ortaya çıkan değişikliklere uyumlu olma, acıyı en aza indirgeme, bilişsel, fizyolojik ve psiko – sosyal kayıplara rağmen bireyin fiziksel ve psiko sosyal gereksinimlerini cevap vererek, yaşamdan zevk alması durumu olarak açıklamaktadır.

‘Rowe ve Kahn ‘ın Başarılı Yaşlanma Modeli’nde ise Rowe ve Kahn başarılı yaşlanmayı birbirinden ayrı düşünülemeyen üç ana olguyla tanımlamaktadır. Bu bileşenler; “hastalık ve hastalıkla ilintili özürlülük olasılığının düşüklüğü”, “yüksek bilişsel ve fiziksel kapasite” ve “yaşamla aktif etkileşim” içerisinde bulunmaktadır. Bu kuram birçok faktörün yaşlanma sürecinde karşılaşılan fiziksel riskleri azalttığına, başarılı yaşlanma ihtimalinin arttırdığına değinir. Başarılı yaşlanma kuramı, yaşlanma sürecinin sadece genetik faktörlerden değil, çevresel faktörler ile kişinin hayata karşı oluşturduğu algı ve tutumdan da etkilendiğini göstermektedir. Genel olarak; yaş öğrenim durumu, aylık gelir, kurumda kalış süresi, kronik hastalıklar durumu, sigara ve alkol kullanma, fiziksel, ruhsal ve zihinsel sağlıktan duyulan memnuniyet, karar alma süreçlerine katılma durumu, geçmiş yaşam deneyimlerinden duyulan memnuniyet ve yaşamdan zevk almanın olumlu bir yaşlılık sürecinin belirleyicilerinden olduğunu ileri sürmektedir. Başarılı yaşlanma kuramının bu ilkeleri aynı zamanda yaşlılık döneminde yaşam kalitesini de etkileyen faktörlerdendir.

Gerontolog ve Sosyal Hizmet Uzmanı Ecem BİLGEN

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s